Türkiye’de yaşayan insanların büyük çoğunluğu, üzerinde yaşadığımız coğrafyanın buzul gölleri cenneti olduğunun farkında değil. Sayıları yaklaşık 400’e ulaşan buzul gölleriyle sadece Doğu Karadeniz Bölgesi Alaska, Kanada, Patagonya, Alpler ve İskandinavya ile birlikte dünyanın en önemli altı buzul gölleri diyarından biri.

 

Yazı ve Fotoğraflar: Ersin Demirel

Buzul gölleri, “buzullar tarafından taşınan materyallerin eridikleri yerlerde birikerek setler oluş- turması ve bu setlerin gerisinde suların birikmesi sonucu oluşmuş moren gölleri” olarak ta- nımlanabilir. Türkiye coğrafyası buzul döneminden kalan buzullar ile yüksek dağların koyakla-

rında geç eriyen buzulların etkisiyle sayısız buzul göle ev sahipliği yapar. Bu bölgeleri başta Kaçkar Dağları’nı içeren Doğu Karadeniz Dağları, batıdan doğuya uzanan ve Akdeniz’e paralel seyrederek İç Anadolu’yu güney bölgesinden ayıran Toroslar, Güneydoğu Anadolu’da Cilo Dağları, İç Anadolu Bölgesi’nde Aladağlar, Doğu Anadolu Bölgesi’nde Munzur Dağları ve Marmara Bölgesi’nde çok yük- sek olamamasına karşın Uludağ olarak sıralayabiliriz. Türkiye’nin en yüksek dağı Ağrı’da ne ilginçtir ki sadece yazları kuruyan Küp Gölü mevcut. En yüksek zirveler listesine üçüncü sıradan giren Süp- han Dağı’nda (4.058) ise Zirve Gölü var sadece. Hemen hemen tüm buzul göllere yükseklerde yer aldıkları için yürünerek ulaşılabildiğini özellikle belirtelim.

Toroslar

Avrupa Alpleri’nin devamı niteliğindeki Toros Sıradağları, Ege Bölgesi’nden başlayarak Hak- kari’ye kadar uzanır. Yaklaşık 23 kentten geçen Toroslar, Anadolu Yarımadası’nın güneyini bir bariyer gibi ikiye ayırır. Batı (Beydağları), Orta ve Doğu olmak üzere üç parçaya ayrılan sıradağlar üzerinde buzul gölleri yer almakta. Beydağları’nın ikinci en yüksek noktası olan 3 bin 20 metrelik Akdağ Uyluk Tepe etrafında Karagöl, İkizgöller, Yeşilgöl gökyüzüne göz kırpar. Bölgede kuşlar için önem taşıyan Girdev ve Baranda gölleri yer alır. Orta Toroslar’ın Geyik Dağları kısmında Eğrigöl başta olmak üzere yaylalarla çevrili göller ziyaret edebilir. Orta Toroslar’ın doruklarını oluşturan Bolkarlar’ın özellikle Medetsiz zirvesi çevresinde göllere rastlanır. En önemlileri güney kısımda Göğeri, Kuru, Yaz ve Kızıl; kuzey çanakta ise Karagöl, Alaca ve Çinili gölleridir.

Doğu Karadeniz Dağları (Kaçkarlar)

Doğu Karadeniz Dağları’ndaki buzul gölleri, Artvin, Erzurum, Rize, Trabzon, Giresun ve Gümüşhane’ye yayılmakta. Rize, Türkiye’nin en çok buzul gölüne sahip ili. Türkiye’nin en yüksek dördüncü zirvesi Kaçkar Dağı’nın eteklerine ve vadilerine yayılan göller yaklaşık 225 adet. İçlerinde Deniz, Ambar, Büyükdeniz, Karadeniz, Ovit, Çor, Kaçkar, Balık, Kapalı, Tatos, Üçgöller, Çor, Anadağ, Gö- leteği, Korhoni, Buzlu, Çermeşk, Safkar gölleri güzellikleriyle ön planda. Doğu Karadeniz’in diğer illerindeki göller şöyle: Artvin’in Arsiyan Yaylası’nda Boğa Posta, Deve, Tavar ve Sedava; Bilbilan Yaylası’nda Karagöller, Kaçkar Bölgesi’nde Barhal Karagölü ile Güngörmez Dağı buzul gölleri bulunuyor. Erzurum’daki göllerin çoğu Kaçkar Dağları’nın güneyinde konumlanır. En ünlüsü Rize sınırında yer alan Yedigöller. Gümüşhane’de ise Zigana Dağları’ndaki Çakırgöl dışında Artabel Gölleri Tabiat Parkı’nda 22 buzul gölü bulunuyor. Beşgöller, Üçgöller, Adalıgöl, Ahtabur, Acembol göllerinin hepsi kutsal Abdal Musa Zirvesinin etrafında. Trabzon sınırlarında Uzungöl’ün üstündeki Demirkapı (Haldizen) Yaylası’ndaki yedi buzul gölü fotoğraflanabilir. Giresun sınırlarındaki göller, Karagöl Dağı etrafına kümelenen Karagöl, Aygır ve Sağrak buzul gölleridir.

Cilo Dağları

Türkiye’nin en yüksek ikinci dağı olan Reşko (4.135) zirvesine ev sahipliği yapan Doğu Torosların kolu Cilo Dağları, Anadolu’nun henüz tam keşfedilmeyen özel mekanlarından biri. Hakkari il sınırları içerisin- deki bu sert, vahşi aynı zamanda insanı cezbeden Cilo ve Sat Dağları koyaklarında da buzul gölleri yer almaktadır. 50’ye yakın moren göllerinden bazıları Büyük Sat, Kan, Seyit Han, Lis, Golan, Kırmızıtaş, Samdi, Binsule gölleridir.

Aladağlar

Anadolu coğrafyasının orta noktasında yükselen Aladağlar, Niğde, Kayseri ve Adana il sınırlarına yayılmaktadır. 3 bin metre üzerinde onlarca kulenin yer aldığı bu nadide bölgede Büyükgöl (Direktaş), Hastahocanın Gölü, Dipsizgöl, Yıldız, Karagöl, Yedigöller Platosu buzul gölleri bulunur.

Uludağ

Batıda, Marmara Bölgesi’nin en yüksek noktası olan Uludağ (2.543) zirvesinin kuytuluklarında tam yedi adet buzul gölü bulunuyor. Kilimli, Karagöl, Buzlu, Aynalı, Heybeli, Kovukdere, Çayırlıdere isimlerindeki göller, Uludağ Sirk Gölleri olarak da anılmakta.