Yazı ve Fotoğraflar: Ferda Çağlayan

Osmanlı’da meşrutiyetin, özgürlük ve aydınlanmanın sembolü sayılan anıt Şişli’de yükseliyor. Abide-i Hürriyet adıyla bilinen eser, meşrutiyet karşıtı 31 Mart Ayaklanması’nın bastırılmasında ölen 71 askerin anısına yaptırılmıştı. Anıt, İstanbul Adliyesi’nin arkasındaki parkta bulunuyor.

31 Mart Vakası (Miladi 13 Nisan 1909) olarak bilinen isyan, 23 Temmuz 1908’de ilan edilen II. Meşrutiyet’e karşı düzenlenmişti. Softaların yönlendirmesiyle gerici bir nitelik kazanan ayaklanma 13 gün sürmüştü. Ayaklanmanın ilk günü hükümet istifa etmiş, isyancı askerler yedi gün süreyle İstanbul’a hâkim olmuştu. İsyancılar, maalesef çok sayıda subayı da katletmişti.

Ayaklanma Selanik’te bulunan 3. ve Edirne’de bulunan 2. Ordu’nun yanı sıra Rumeli halkının katıldığı, kurmay başkanlığını önce Mustafa Kemal’in ardından Enver Bey’in yaptığı Hareket Ordusu’nun İstanbul’a gelmesiyle bastırıldı. İstanbul’da yaşanan şiddetli çatışmalarda Hareket Ordusu’ndan üçü subay 71 asker şehit oldu. Bu olayın ardından 2. Abdülhamid tahttan indirildi ve yerine 5. Mehmed Reşad getirildi.

Şehitler anısına…

İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından 31 Mart şehitlerini ve Meşrutiyet’in anısını Abide-i Hürriyet adıyla simgeleştirecek bir anıt için Sultan Reşad’ın gözetiminde bir komisyon kuruldu ve proje yarışması açıldı. Birinciliği Muzaffer Bey’in projesi kazandı. Anıtın temeli 23 Temmuz 1909’da, padişahın katıldığı törenle atıldı ve 23 Temmuz 1911’de resmi törenle açıldı.

Geometrik formlar üzerine kurgulanan anıtın yapımında mermer ve taş kullanılmış. Anıt, üç köşesine mermer top güllesi yerleştirilmiş eşkenar üçgen taban üzerinden başlar. Tepede top namlusu biçimindeki yüksek form yer alır. Namlunun ön yüzünde hürriyetin öyküsünü simgeleyen bir can simidi, gemi çapası, 11 süngülü tüfek ve dalgalanan bayrak motifi içeren bronz döküm rölyef kompozisyona yer verilmiş. Anıtın üç yüzüne, altıgen mühürler içinde 31 Mart şehitlerinin isimleri oyulmuş. Mezarlar anıtın cami halinde düzenlenmiş iç kısmında mihrap duvarının içinde bulunuyor.

 

İttihatçılar da türbede defnedildi

Abidenin karşısında 1913 yılında suikasta uğrayan Sadrazam Mahmut Şevket Paşa’nın türbesi yer alır. Talat Paşa’nın naaşı 1943’te Berlin’den, Mithad Paşa’nın naaşı 1951’de Taif’ten, Enver Paşa’nın naaşıysa Tacikistan’dan getirilerek buraya defnedildi. İttihatçılardan Mithat Şükrü Bleda, Eyüp Sabri Akgöl ile Atıf Kamçıl’ın mezarları da burada bulunuyor.

Şişli’deki Abide-i Hürriyet Anıtı, Osmanlı’nın son yıllarında özgürlük ve aydınlığın simgesiydi. İttihat ve Terakki hareketinin önde gelenleri ve 31 Mart gerici isyanında şehit düşen askerlerin mezarları burada.

Tacikistan’da Rus Kızılordu birliklerine karşı savaşırken hayatını kaybeden Enver Paşa’nın naaşı 1992’de buraya nakledilerek anıtın karşısındaki türbeye defnedildi.