24 Haziran Çifte Seçimi: Yanlışlar ve Doğrular

35

Türkiye büyük bir seçimin eşiğinde. Sadece milletvekili ve cumhurbaşkanı seçilmeyecek; yeni bir yönetim sistemi devreye girecek. 24 Haziran sürecini ve olası sonuçlarını Prof. Dr. İbrahim Ö. Kaboğlu yazdı.

Yazı: Prof. Dr. İbrahim Ö. Kaboğlu Anayasa Hukuku Araştırmaları (ANAYASA-DER) Başkanı 

16 Nisan 2017’de halkoyuna sunulan 6771 sayılı Anayasa Değişikliğine İlişkin Kanun, geçici madde 21/A’ya göre, “Bu kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren en geç altı ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi bu değişikliklerin gerektirdiği meclis içtüzüğünü ve kanuni düzenlemeleri yapar”deniyor. Ayrıca “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 27. Yasama dönemi milletvekili genel seçimi ve cumhurbaşkanlığı seçimi 3/11/2019 tarihinde yapılır”maddesi de kabul edilmiş durumda.

Anayasanın bu amir hükmüne rağmen alınan erken seçim kararı, temelde anayasaya aykırı. Ayrıca:

  • Dar zaman dilimine sıkıştırılmış seçim ve eşit olmayan kampanyası, serbest ve eşit oy ilkelerini zedeleyici.
  • Eşit olmayan bir kampanya dönemi yaşanıyor. Cumhurbaşkanı adaylarından biri hapiste, diğeri, devletin bütün olanaklarını seferber ederek kampanyada. Basın yayın kuruluşları ise 16 Nisan metni propagandasını, anayasal gerçekleri çarpıtarak sürdürüyor.

ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİNİN GÖTÜRDÜKLERİ VE GETİRDİKLERİ

  • Parlamenter rejimi kaldırdı ama yerine başkanlık rejimini getirmedi.
  • Bütün yürütme yetkilerini cumhurbaşkanı üstünde topladı.
  • Cumhurbaşkanına beş ayrı tür cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) çıkarma yetkisi yerdi.
  • Yasama yetkilerinin önemli kısmını cumhurbaşkanına aktardı; parti başkanlığı yolunu açtığı için yasama çoğunluğunu da cumhurbaşkanlığının güdümüne soktu.
  • Yargı teşkilatı bütünü üzerinde tam yetkili Hâkimler ve Savcılar Kurulu,

doğrudan veya TBMM’de çoğunluğu yoluyla cumhurbaşkanı tarafından biçimlendirildi.

  • Anayasal denge ve denetim düzenekleri kaldırıldı.
  • Görev + yetki + sorumluluk ilkesi kaldırıldı.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Nedir?

Bu, yanlış bir kullanımdır. Bir kez anayasa hukukunda böyle bir kavram yok; olsa da fark etmez çünkü hükümeti ortadan kaldırmak 6771 sayılı kanunun öncelikli amacı. Cumhurbaşkanlığı ise örtülü biçimde kaldırıldı.“Cumhur”başkanlığı, “parti”(dolayısıyla halkın bir kısmı) başkanlığına indirgendi. Uygulama bunun teyidi oldu.

Ya sistem? Eşgüdüm içerisinde bulunan kurumlar bütünü şeklinde tanımlanan sistemle 6771 sayılı kanun düzenlemesi arasında ilişki yok. Zira bu metnin özü, kurumlar eşgüdümünü değil, bütün kurumları bir kişinin güdümüne koyma hedefini yansıtıyor. Anayasal düzlemde hukuki öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin ikinci plana atılması da güdümlü yapıyı pekiştiriyor.

Özetle hükümetin, cumhurbaşkanlığının ve sistemin olmadığı bir düzenlemeyi cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi olarak adlandırmak algı operasyonudur.

Demokratik hukuk devleti bakımından; siyasal rejimler veya hükümet biçimleri, yargı bağımsızlığı ekseninde, yasama ve yürütme arasındaki ilişkilerbağlamında anlam kazanır. Yürütme organını bile lağvederek, yürütme yetkisinin tümünü, yasama yetkisini kısmen tek kişinin üstünde yönlendirmeyi, yargı örgütünü de aynı kişinin güdümü altına almayı öngören değişiklik, erkler ayrılığı şeması dışında kalmakta ve çoğulcu siyasal rejimlere yabancı bir düzenlemenin kapısını aralamakta. Haliyle anayasanın değişmez kuralı olan cumhuriyetin demokratik hukuk devleti niteliğine (madde 2) açıkça aykırılık oluşturmaktadır.

24 HAZİRAN VE OLASI SONUÇLARI

Bu belirtilenler ışığında, 24 Haziran’da seçmen tercihini, şu karşıt durumlar

arasında yapacak:

  • Devamlılık ve kopuş: Türkiye toplumunun kazanımlarına sahip çıkan seçmenler, Millet İttifakı ve muhalefete evet diyecek; Cumhur İttifakı’nı tercihle kazanımlar yok sayılacak.
  • Umut ve statüko: Millet İttifakı ve muhalefet, anayasal demokrasi umudunu; Cumhur İttifakı, 16 Nisan’da OHAL ortam ve koşullarında oylatılan metnin korunması (statüko) anlamına gelecek.
  • İktidarın el değiştirmesi ve iktidar zehirlenmesi: Muhalefetin kazanması, siyasal iktidarın 16 yıl sonra el değiştirmesi anlamında demokrasi zaferiyle statükonun sürmesi iktidar zehirlenmesiyle sonuçlanacak.
  • Hukuk ve OHAL: Muhalefet tercihi, olağan hukuk düzenine geçiş, iktidar tercihi OHAL’in sürmesi anlamına gelecek.
  • Hukuk devleti ve kişi devleti: Muhalefete oy, hukuk devleti umudunu yeşertecek; iktidara oy kişi devleti anlamında fiili durumun sürekliliğini sağlayacak.
  • Demokrasi ve monokrasi: Sonuç olarak seçmenler, 24 Haziran’da, fiili iktidarın devlet başkanının iradesine dayandığı yönetim biçimi (monokrasi) ve iktidarın halka dayandığı hükümet şekli (demokrasi) arasında tercih yapacak.